Dezelfde drie posities, maar dan in hun gezonde vorm. Van drama naar samenwerking — inspirator, ondernemer en coach, met de stille supporter eromheen.
Het constructieve tegenmodel van de dramadriehoek
Acey Choy ontwikkelde in 1990 de winnaarsdriehoek als positief alternatief op de dramadriehoek. Het draait hier niet om machtsspelletjes en negatieve interacties, maar om samenwerking, groei en gelijkwaardigheid. Dezelfde drie posities, maar dan constructief ingevuld — plus de toeschouwer die een stille supporter wordt.
De koppeling is spiegelglad. De aanklager wordt de inspirator: van afbreken naar optillen. Het slachtoffer wordt de ondernemer: van machteloos naar eigenaarschap. En de redder wordt de coach: van overnemen naar laten groeien. Geen nieuwe mensen, dezelfde betrokkenheid — een andere richting.
Het diepste verschil tussen beide driehoeken zit in de verhoudingen. In de dramadriehoek zijn de posities ongelijkwaardig: de aanklager en de redder staan „boven” de ander, het slachtoffer staat „onder”. In de winnaarsdriehoek staat iedereen op gelijke hoogte. Dat klinkt klein, maar het verandert alles: gelijkwaardigheid maakt echte samenwerking pas mogelijk.
DE PSYCHOLOGIE
De empowerment dynamic. David Emerald bouwde op Choy’s model voort met „The Empowerment Dynamic” (TED*). Zijn kern: verschuif van een reactieve houding — weg van wat je níet wilt — naar een creatieve houding: naar wat je wél wilt scheppen. Het slachtoffer wordt de Creator, de aanklager de Challenger, de redder de Coach. Dezelfde beweging als bij Choy, met net andere woorden: van drama dat je overkomt naar richting die je kiest.
Waar de dramarollen elkaar naar beneden trekken, tillen de winnaarsrollen elkaar op. De coach voedt zelfstandigheid. De ondernemer zet problemen om in actie. De inspirator geeft moed en gelooft in wat mensen kunnen. En de stille supporter moedigt actief aan in plaats van passief toe te kijken. Samen bouwen ze aan een omgeving waarin mensen kunnen bloeien.
Het belangrijkste inzicht van dit hele thema: niemand ís een aanklager of een coach. Het zijn posities die je kiest, moment voor moment — vaak zonder het te merken. Je kunt binnen één gesprek omschakelen van de ene driehoek naar de andere. Dat is de hoopvolle boodschap: je zit niet vast in je rol. Je kunt hem zien, en dan iets anders kiezen.
DE PSYCHOLOGIE
Waarom bewustwording genoeg is om te beginnen. Je hoeft je karakter niet te veranderen om uit het drama te stappen. Je hoeft de rol alleen te herkennen op het moment dat je hem speelt. Dat ene moment van zien — „hé, ik ben nu aan het redden” — creëert de ruimte om een andere positie te kiezen. Verandering begint hier niet bij een regel, maar bij bewustwording.
De winnaarsdriehoek is de praktische uitweg uit de blame- en dramacultuur. Het is de menselijke onderbouwing van een just culture: gelijkwaardig, gericht op leren en groei in plaats van op schuld. Van „wie heeft dit gedaan?” naar „wat leren we hiervan, en hoe helpen we elkaar vooruit?”. Zo komen alle draden van dit thema samen — en raakt het direct aan systeemdenken en aan cultuur & leiderschap.
Je bent niet je rol. De winnaarsdriehoek is een keuze die je elk moment opnieuw kunt maken.
De vier rollen en hun tegenrollen, elk in een eigen kaart:
REFLECTIEVRAAG
In welke situatie zou jij deze week bewust van rol kunnen wisselen — van aanklager naar inspirator, van redder naar coach, of van toeschouwer naar supporter?
Goede toegankelijke websites ter aanvulling: Toolshero en Counselling Directory over de winnaarsdriehoek, en empowermentdynamic.com over TED*.