Eens of Oneens — het stellingenspel

Waarom deze werkvorm

Vraag een team of veiligheid belangrijk is, en iedereen knikt. Daar leer je niets van. Een goed gesprek begint pas bij een stelling waar de meningen uiteenlopen — waar de een “ja, maar” denkt en de ander “nee, tenzij”. Dit spel is gebouwd rond zeven van die stellingen: geen enkele is helemaal waar, en geen enkele is helemaal onzin.

Consensus is geen teken dat het veilig is. Het is meestal een teken dat er niet genoeg gevraagd is.

Wat er werkelijk gebeurt

In een groep past een mens zich sneller aan dan hij zelf doorheeft. Zodra drie mensen naar links stappen, wordt links de veilige plek — niet omdat het klopt, maar omdat je er niet alleen staat. Dat is geen zwakte, het is hoe groepen werken. Deze werkvorm gebruikt dat mechanisme juist: door mensen fysiek een kant te laten kiezen, maak je zichtbaar wat in een rondje-langs-de-tafel onzichtbaar blijft.

Het interessante zit niet in de meerderheid. Het zit in de enkeling die als enige aan de andere kant staat, en in de twijfelaar die halverwege blijft hangen. Díé twee hebben iets te vertellen wat de rest nog niet had bedacht. De kunst is om daar veilig naar te kunnen vragen.

Hoe je hem speelt

• Wijs twee kanten van de ruimte aan: “eens” en “oneens”. Wie twijfelt, gaat in het midden staan — twijfel is een geldig antwoord.
• Lees één stelling voor. Iedereen kiest tegelijk een plek, zónder te overleggen.
• Vraag eerst de minderheid. Begin bij wie alleen of bijna alleen staat: “Wat zie jij wat de anderen misschien niet zien?” Zo hoort de rest een ander verhaal vóór de meerderheid het overstemt.
• Geef mensen de kans om te verhuizen. Wie na een goed argument van kant wisselt, laat precies zien wat je wilt bereiken.
• Doe er drie of vier, geen zeven. Eén stelling die echt open gaat is meer waard dan zeven die je afraffelt.

De zeven stellingen

1. Wie een regel overtreedt om het werk af te krijgen, verdient een waarschuwing.
2. De meeste bijna-ongelukken worden hier niet gemeld, en dat is logisch.
3. Ik zou een collega die iets onveiligs doet aanspreken, ook als hij ouder of ervarener is dan ik.
4. Als de planning krap is, mag veiligheid soms een tandje minder.
5. Onze toolbox-meetings veranderen zelden iets aan hoe we morgen werken.
6. Ik heb weleens een controle overgeslagen zonder het aan iemand te vertellen.
7. Als er hier iets misgaat, wordt eerst gekeken wie het deed, en pas daarna waaróm.

Voor de begeleider

De stellingen 4, 6 en 7 zijn de scherpe. Bewaar ze voor als de groep gewend is geraakt aan het kiezen van een kant. Stelling 6 vraagt om een bekentenis — verwacht niet dat iedereen eerlijk gaat staan, en reken niemand erop af waar de rest bij is. Juist dat je er níét op afrekent, is de les.

Reageer nooit verrast of afkeurend op een antwoord dat je niet had gehoopt. Wie dat één keer doet, krijgt de rest van de sessie alleen nog de veilige antwoorden. En de veilige antwoorden kende je al.

Wat je krijgt

De zeven stellingen en de begeleidersnotities staan hierboven, klaar om te gebruiken. Binnenkort ook als printbare kaart. Vrij te gebruiken in je eigen team — geen registratie, geen e-mailadres.